ŞOK - ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde Washington’da gerçekleştirilen üçlü zirvede, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın katılımıyla düzenlenen toplantıda, iki ülkenin dışişleri bakanları anlaşma metnine imza yerine geçen parafları attı.
17 maddeden oluşan bu metin, iki ülkenin egemenlik, toprak bütünlüğü, sınır güvenliği ve karşılıklı işbirliği konularında attığı en somut adım olarak dikkat çekiyor.
Anlaşmanın ilk maddelerine göre taraflar, birbirlerinin bağımsızlığını, siyasi bütünlüğünü ve uluslararası sınırlarının dokunulmazlığını tanıyor. Her iki ülke de geçmişteki tüm toprak iddialarından vazgeçtiğini teyit ederken, gelecekte de benzer taleplerde bulunmamayı taahhüt ediyor.
Ayrıca, diğer tarafın siyasi birliğini veya toprak bütünlüğünü zayıflatabilecek hiçbir faaliyete destek verilmeyeceği, üçüncü ülkelerin de bu amaçla kullanılmasına izin verilmeyeceği vurgulanıyor.
GÜÇ KULLANMA VE MÜDAHALE YASAĞI
Taraflar, birbirine karşı güç kullanmama ve tehditten kaçınma ilkesini benimsiyor. Anlaşma, iç işlerine karışmama maddesiyle, karşılıklı saygı ve diplomatik dengelerin korunmasını güvence altına alıyor.
Belirli bir süre içinde diplomatik ilişkilerin tesis edilmesi, devlet sınırlarının belirlenip işaretlenmesi için iyi niyet çerçevesinde müzakerelerin sürdürülmesi de metinde yer alıyor.
Anlaşmaya göre Azerbaycan ve Ermenistan, ortak sınırlarında üçüncü taraf askeri güçlerini konuşlandırmayacak. Sınır bölgelerinde güvenlik ve istikrarı korumak amacıyla üzerinde uzlaşılan önlemler uygulanacak.
Irkçılık, terörizm, ayrılıkçılık ve aşırıcılık gibi tehditlere karşı ortak mücadele verilecek; kayıp kişiler ve zorla kaybedilen vakaların çözümü için uluslararası kuruluşlarla işbirliği yapılacak.
İŞBİRLİĞİ ALANLARI
Ekonomi, ulaştırma, çevre, insani yardımlar ve kültürel projeler başta olmak üzere birçok alanda yeni anlaşmalar imzalanabilecek. Taraflar, mevcut uluslararası yükümlülüklerine bağlı kalırken, anlaşma hükümlerini iç hukuk gerekçesiyle ihlal etmeyeceklerini de taahhüt ediyor.
Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi’ne (1969) atıfta bulunulan metin, anlaşmanın amaç ve hedeflerine aykırı eylemlerden kaçınma zorunluluğu getiriyor.
Metin, anlaşmanın uygulanmasını denetleyecek bir ikili komisyon kurulmasını öngörüyor. Taraflar, olası uyuşmazlıkları öncelikle bu komisyon ve doğrudan istişare yoluyla çözmeyi kabul ediyor. Altı ay içinde sonuç alınamazsa, barışçıl çözüm yolları devreye girecek.
Anlaşmanın imzalanmasından önce mevcut tüm devletlerarası şikâyet, talep ve davaların bir ay içinde geri çekileceği belirtiliyor. Ayrıca diplomatik veya medya yoluyla düşmanca adımlar atılmayacağı da güvence altına alınıyor.
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ ŞARTI
Anlaşma, tarafların gerekli yasal prosedürleri tamamlayıp karşılıklı olarak bildirimde bulunmalarının ardından yürürlüğe girecek. Metin Azerbaycanca, Ermenice ve İngilizce olarak hazırlandı; anlam farklılıklarında İngilizce versiyon esas alınacak.
Öte yandan, Beyaz Saray’daki paraflama töreni anlaşmanın resmen yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor. Nihai imza, Ermenistan Anayasası’ndaki Azerbaycan’a yönelik toprak iddialarının kaldırılmasının ardından atılacak.
