İstanbul’da Adalar ve çevresinde son günlerde yaşanan mikrodepremler, olası Marmara depremine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi. Boğaziçi Üniversitesi’nden iklim bilimci Prof. Dr. Levent Kurnaz ise sosyal medya hesabından doğal afetler ile hayvan davranışları arasındaki ilişkiyi inceleyen dikkat çekici bir araştırmayı paylaştı.
Kurnaz, İtalya’nın Sicilya Adası’ndaki Etna Yanardağı çevresinde yaşayan keçilerin büyük volkanik patlamalardan saatler önce davranışlarını değiştirdiğini ortaya koyan Max Planck araştırmasına işaret etti. Kurnaz, araştırmanın sonuçları için “Bilimsel olarak doğru, ama nasıl çalıştığını henüz kimse bilmiyor” ifadelerini kullanırken keçileri “dört ayaklı erken uyarı sistemi” olarak nitelendirdi.
KEÇİLERE ÖZEL CİHAZLAR TAKILDI
Araştırmanın geçmişi 2011 yılına uzanıyor. Max Planck araştırmacısı Martin Wikelski ve ekibi, doğal afetlerden önce hayvanların davranışlarında ölçülebilir değişiklikler yaşanıp yaşanmadığını belirlemek amacıyla Etna’nın kuzey yamaçlarında çalışma başlattı.
Bölgede yaşayanların önerisi üzerine keçilere odaklanan bilim insanları, hayvanlara GPS konumlarını ve hareketlerini ölçebilen özel verici tasmalar taktı.
BÜYÜK PATLAMADAN 6 SAAT ÖNCE HAREKETE GEÇTİLER
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri 4 Ocak 2012’de kaydedildi. Keçilerin hareketlerinde alışılmışın dışında ciddi bir artış görüldü.
Hayvanların neredeyse aynı zaman diliminde huzursuz davranmaya başlamasından yaklaşık 6 saat sonra Etna’da güçlü bir patlama meydana geldi.
Patlamayla birlikte Etna lav püskürtürken kül sütunu 7 kilometrenin üzerine çıktı.
27 PATLAMA İNCELENDİ
Araştırmacılar çalışmalarını iki yıl boyunca sürdürerek toplam 27 volkanik olayı inceledi. Bunların 7’si büyük patlama olarak sınıflandırıldı. 17 keçi ve 4 koyunun takip edildiği çalışmada, büyük patlamalar öncesinde hayvanların hareket seviyelerinin belirgin biçimde arttığı görüldü. Koşma, olağandışı hareketler ve ağaçlarla çalılıkların altına sığınma gibi davranışlar kaydedildi.
Araştırmada belirlenen yöntemle, çalışma döneminde meydana gelen 7 büyük patlamanın tamamı hayvanların hareket verilerinden geriye dönük olarak ayırt edilebildi.
KEÇİLER AFETİ NASIL HİSSEDİYOR?
Bilim insanlarının henüz kesin olarak cevaplayamadığı nokta ise keçilerin yaklaşan volkanik hareketliliği nasıl algıladığı. Olasılıklardan biri, yükselen magmadan çıkan kükürtdioksit ve hidrojen sülfür gibi gazların insanlar tarafından fark edilemeyecek yoğunluklarda hayvanlar tarafından algılanabilmesi.
Sıcaklık, nem ve titreşimlerdeki değişiklikler de değerlendirilen ihtimaller arasında. Ancak hayvanlardaki davranış değişikliğini hangi sinyalin tetiklediği henüz kesin olarak ortaya konulmuş değil.
Araştırma doğrudan depremleri değil, volkanik patlamaları ele aldığı için keçilerin depremi önceden bildiğini kanıtlamıyor. Ancak doğal afetler öncesindeki fiziksel değişimleri insanlardan önce algılayıp algılayamadıkları sorusunu yeniden gündeme taşıyor.
