Gökbilimciler, evrenin derinliklerinde son derece nadir görülen bir kozmik olaya tanıklık ediyor. Dünya’dan yaklaşık 1,2 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunan üç dev galaksi ve merkezlerindeki üç süper kütleli kara delik, devasa bir çarpışma ve birleşme sürecine doğru ilerliyor. Bilim insanları bu olağanüstü sistemi “kozmik bir ilk” olarak nitelendiriyor.
ÜÇLÜ GALAKSİ ETKİLEŞİMİ SON DERECE NADİR
Galaksilerin birleşmesi evrende bilinen ve sıkça incelenen bir süreç olsa da, üç galaksinin aynı anda karşılıklı etkileşime girdiği sistemler son derece ender görülüyor. Bu tür birleşmeler, galaksilerin ve merkezlerinde yer alan süper kütleli kara deliklerin zaman içinde nasıl büyüdüğünü anlamak açısından kritik öneme sahip. Samanyolu Galaksisi’nin bile yaklaşık 13 milyar yıllık tarihinde yalnızca birkaç büyük birleşme yaşadığı biliniyor.
J1218/1219+1035 SİSTEMİ SÜRPRİZİ
Araştırmalara konu olan J1218/1219+1035 adlı sistem, ilk etapta iki galaksinin birleşmesi gibi değerlendirildi. Ancak yapılan ayrıntılı gözlemler, sistemin çok daha karmaşık bir yapıya sahip olduğunu ortaya koydu. Bilim insanları, üç ayrı galaksinin birbirleriyle etkileşim halinde olduğunu ve her birinin merkezinde aktif bir süper kütleli kara delik bulunduğunu tespit etti.
KIZILÖTESİ GÖZLEMLER GERÇEĞİ ORTAYA ÇIKARDI
Sistem, ilk olarak NASA’ya ait Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE) teleskobunun kızılötesi verilerinde olağandışı bir kaynak olarak belirlendi. Başlangıçta, kenarlarından örtüşmeye başlayan iki galaksinin birleşmesi sanıldı ve her iki galaksinin de aktif galaktik çekirdeğe sahip olduğu düşünüldü. Ancak takip gözlemleri, bu iki galaksinin yaklaşık 74 bin ışık yılı mesafeyle ayrıldığını doğruladı.
ÜÇÜNCÜ GALAKSİ VE GAZ KUYRUĞU
Detaylı analizler, sisteme yaklaşık 316 bin ışık yılı uzaklıkta üçüncü bir galaksinin de dahil olduğunu gösterdi. Bu üçüncü galaksiden diğer ikisine doğru uzanan gaz kuyruğu, üçlü etkileşimi net biçimde gözler önüne serdi ve sistemin tek bir birleşme sürecine doğru ilerlediğini ortaya koydu.
RADYO GÖZLEMLERİYLE KARA DELİKLER DOĞRULANDI
Daha sonra gerçekleştirilen radyo gözlemleri, keşfin önemini bir adım daha ileri taşıdı. ABD Deniz Araştırma Laboratuvarı’ndan astrofizikçi Emma Schwartzman ve ekibi, Ulusal Bilim Vakfı’na ait Very Large Array ve Very Long Baseline Array teleskoplarını kullanarak her üç galaksinin merkezinde de aktif ve radyo dalgalarında parlak çekirdekler bulunduğunu belirledi. Bu çekirdeklerin, madde yutan ve güçlü jetler fırlatan süper kütleli kara delikler tarafından beslendiği tespit edildi.
ÜÇ SÜPER KÜTLELİ KARA DELİK İÇEREN NADİR BİR SİSTEM
Araştırmacılara göre J1218/1219+1035 sistemi, bilinen evrende doğrulanmış yalnızca üçüncü üçlü aktif galaktik çekirdek (AGN) örneği olma özelliğini taşıyor. Ayrıca tüm çekirdeklerin radyo dalgalarında parlak olduğu ilk üçlü AGN sistemi olarak kayıtlara geçti. Emma Schwartzman, bu durumu şöyle değerlendirdi:
“Bu tür üçlü aktif galaksi sistemleri son derece nadir. Böyle bir sistemi birleşme sürecinin ortasında yakalamak, dev galaksilerin ve merkezlerindeki kara deliklerin birlikte nasıl büyüdüğünü doğrudan gözlemlememizi sağlıyor.”
Radyo verileri her üç galakside de senkrotron ışıması yayan kompakt çekirdekler bulunduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, sinyallerin termal olmayan kökenli olduğunu ve aktif galaktik çekirdeklerin tipik özelliklerini taşıdığını belirtiyor. Üç çekirdeğin radyo tayfları arasında farklılıklar bulunsa da, tümünün kara delik kaynaklı jet veya dış akışlarla ilişkili olduğu ifade ediliyor.
