Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ekonomik ve ticari anlaşmazlıklar, Orta Doğu'daki savaş ve yapay zeka güvenliği başta olmak üzere iki ülke arasındaki önemli gündem maddelerini görüşmek üzere bu hafta ABD'yi ziyaret edecek.
Çin Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, Şi'nin, ABD Başkanı Donald Trump'ın davetiyle 23-25 Eylül tarihlerinde Washington'a resmi ziyarette bulunacağı bildirildi.
Beyaz Saray'dan daha önce yapılan açıklamada ise Trump ve eşi Melania Trump'ın, Şi ve eşi Pıng Liyüen'i 24-25 Eylül'de Beyaz Saray'da ağırlayacağı belirtilmişti.
TİCARET VE TEKNOLOJİ ANLAŞMAZLIKLARI MASADA
Washington'daki zirvede liderlerin, tarifeler, teknoloji kısıtlamaları ve nadir toprak elementlerinin kontrolü gibi başlıklarda daha önce varılan geçici mutabakatı sürdürmesi bekleniyor.
Tarafların, "yapıcı stratejik istikrar ilişkisi" olarak tanımladıkları ikili ilişkilerinin geleceğine yönelik de görüş alışverişinde bulunacağı öngörülüyor.
BUSAN MUTABAKATI
ABD ile Çin arasındaki ilişkiler, Trump'ın ikinci başkanlık döneminde uygulanan tarife artışları ve teknoloji kısıtlamalarının yanı sıra Çin'in nadir toprak elementlerinin ihracatına yönelik attığı adımlar nedeniyle gerilmişti.
Trump ile Şi'nin Ekim 2025'te Güney Kore'nin Busan kentinde gerçekleştirdiği görüşmede, anlaşmazlıkların bazı başlıklarında geçici uzlaşmaya varılmıştı.
Taraflar, karşılıklı tarifeler kapsamında uygulanan yüzde 24'lük ek tarifeleri 10 Kasım 2025'ten itibaren bir yıl süreyle erteleme konusunda anlaşmıştı.
Çin, fentanil ve öncül maddelerinin ihracatının kontrolüne yönelik adımlar atmayı taahhüt ederken, ABD de bu alandaki tedbirlerin yetersizliği gerekçesiyle Çin'e uygulanan yüzde 20'lik ek gümrük tarifesini yüzde 10'a indirme kararı almıştı.
Washington yönetimi ayrıca ihracat kontrolü uyguladığı varlık listesindeki yabancı şirketlerin yüzde 50'den fazla pay sahibi olduğu ortaklıkları kapsayan kuralın yürürlüğe girmesini bir yıl ertelemişti. Çin de nadir toprak elementlerinin ihracatına ilişkin 9 Ekim'de aldığı tedbirlerin uygulanmasını bir yıl ertelemeyi kabul etmişti.
ABD'nin Çin'in denizcilik, lojistik ve gemicilik sektörlerine yönelik 301. madde soruşturması sonrasında aldığı ek liman ücretlerine ilişkin kararın uygulanması da bir yıl ertelenmiş, Çin tarafı da buna karşılık aldığı misilleme tedbirlerini erteleyeceğini açıklamıştı.
TRUMP'IN ÇİN ZİYARETİ
Trump'ın mayısta Çin'e gerçekleştirdiği ziyaret, ekonomik rekabet ve ticari sorunlara ilişkin daha önce varılan geçici uzlaşmaların sürdürülmesini sağlamıştı.
Ziyarette bazı tarım ve gıda ürünlerindeki tarife dışı engellerin karşılıklı kaldırılması, Çin'in ABD'den yolcu uçağı satın alması ve belirli ürünlerde karşılıklı tarife indirimlerinin müzakere edilmesi gibi konularda sonuçlara ulaşılmıştı.
Taraflar ayrıca ticaret ve yatırım alanındaki karşılıklı endişeleri ele almak üzere "Ticaret Kurulu" ve "Yatırım Kurulu" oluşturulması konusunda anlaşmıştı.
ORTA DOĞU VE ENERJİ GÜVENLİĞİ GÜNDEMDE
Washington'daki zirvenin önemli başlıklarından birinin de Orta Doğu'da devam eden savaş ve çatışmaların küresel enerji güvenliği üzerindeki etkileri olması bekleniyor.
İran ile yaşanan çatışmaların ardından bölgede oluşan belirsizlik, küresel enerji ticaretinin kritik geçiş güzergahlarından Hürmüz Boğazı'ndaki ulaşım açısından da önem taşıyor.
Yemen'de hükümet güçleriyle çatışan İran destekli Husilerin Kızıldeniz kıyısındaki faaliyetleri de enerji ve ticaret yollarına ilişkin riskleri gündemde tutuyor.
Trump'ın ziyaretten kısa süre önce Rusya ve İran'a yönelik yaptırımları genişleten düzenlemeyi imzalaması da Çin-ABD görüşmelerinin enerji boyutunu öne çıkaran gelişmeler arasında yer alıyor.
YAPAY ZEKA İÇİN DİYALOG HAZIRLIĞI
Zirvede ele alınması beklenen bir diğer konu ise yapay zeka güvenliği olacak.
Eski ABD Başkanı Joe Biden ile Şi Cinping, Kasım 2023'te San Francisco'da gerçekleştirdikleri görüşmede iki ülkenin yapay zeka alanında ortak çalışma grubu oluşturması konusunda mutabakata varmıştı. Ancak bu konuda daha sonra somut bir adım atılmamıştı.
Şi'nin ziyareti öncesinde ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı Hı Lifıng'ın öncülük ettiği heyetler arasında gerçekleştirilen hazırlık görüşmelerinde, iki ülke arasında "uyarı mekanizması" oluşturulmasını da içeren bir yapay zeka diyaloğu başlatılması konusunda fikir birliğine varıldığı bildirildi.
YAPAY ZEKA YÖNETİMİNDE FARKLI YAKLAŞIMLAR
ABD ve Çin'in yapay zeka yönetimine ilişkin yaklaşımları ise farklılık gösteriyor.
Washington, yapay zeka sistemlerinin oluşturabileceği risklere karşı güvenlik mekanizmalarının geliştirilmesine odaklanırken, Pekin daha geniş kapsamlı küresel bir yapay zeka yönetimi oluşturulmasını savunuyor.
Öte yandan ABD'li yapay zeka şirketleri, Çinli şirketlerin "damıtma" yöntemiyle kendi modellerinden veri aldığı iddialarını gündeme getiriyor. Söz konusu şirketler, Washington yönetiminden bu tür uygulamaları engelleyecek tedbirler alınmasını talep ediyor.
