Paralel evren fikri uzun süredir bilimkurgu eserlerine ilham verirken, bu kez kuramsal fizikçilerin tartıştığı sıra dışı bir senaryoya konu oldu. Önerilen düşünce deneyi, gerçekliğin farklı dalları arasında beklenmedik bağlantılar olabileceği ihtimalini sorgulatıyor.
KUANTUM FİZİĞİNDE BİLGİ AKTARIMI SORUSU YENİDEN GÜNDEME GELDİ
Yeni kuramsal öneri, “paralel dallar arasında bilgi aktarımı mümkün olabilir mi?” sorusunu yeniden tartışmaya açtı. arXiv’de Ocak 2026’da yayımlanan ve henüz hakemli bir dergide incelemeden geçmemiş çalışma, belirli ve son derece ideal koşullar altında, aynı gözlemcinin farklı evrenlerdeki “versiyonları” arasında mesaj benzeri bir aktarım kurgulanabileceğini öne sürüyor.
DÜŞÜNCE DENEYİ İLE ÖRNEKLENİYOR
Öneri, basit bir düşünce deneyiyle çerçeveleniyor: Masanızda, sizin çözdüğünüzü hatırlamadığınız hâlde doğru çıkan bir denklem çözümü bulduğunuzu varsayın. Kaynağı belirsiz bilgi durumları, çoklu evren yorumundaki versiyonlar arasındaki sızıntı fikrini çağrıştırıyor.
WIGNER’İN ARKADAŞI DÜŞÜNCE DENEYİNE DAYANIYOR
Çalışmanın yazarı kuantum fizikçisi Maria Violaris, tartışmayı klasik “Wigner’in arkadaşı” düşünce deneyinin idealize edilmiş bir versiyonuna dayandırıyor. Bu kurguda, dışarıda yer alan bir “üst gözlemci” sistemin içindeki gözlemcinin kuantum durumunu yüksek düzeyde kontrol edebiliyor.
Kuantum mekaniğinde süperpozisyon durumunda, bir sistem ölçülene kadar birden fazla olasılığı aynı anda taşıyabiliyor. Violaris’in kurgusunda, aynı gözlemcinin iki farklı sonuca karşılık gelen “dal-kopyaları” olduğu varsayılıyor.
MESAJIN AKTARILMASI VE KRİTİK ÖN KOŞUL
İddiaya göre, dışarıdaki denetleyici sistemin tüm kuantum durumunu manipüle ederek, bir dalda yazılan mesajın diğer dalda ortaya çıkmasını sağlayabilir. Ancak kritik ön koşul, mesajı yazan dal-kopyasının hafızasının tamamen silinmesi. Aksi hâlde süreç kuantum mekaniğiyle uyumsuz hâle geliyor.
GÜNLÜK HAYATLA BAĞLANTISI YOK
Bu nedenle mesaj, alıcı tarafta yerel bir kaynağı olmadan belirmiş gibi görünüyor. Ancak sürecin çalışabilmesi için gözlemcinin bellek durumunun da kuantum düzeyinde denetleyici tarafından geri alınabilir biçimde kontrol edilmesi gerekiyor; yani günlük hayatta hayal edilen türden bir “paralel evrenden haber alma” durumu söz konusu değil.
TEORİ ELEŞTİRİLERİN ODAĞINDA
Öneri, kuramsal olarak ilgi çekse de bazı bilim insanları bunun “dallar arası iletişim” şeklinde anlatılmasının yanıltıcı olabileceğini savunuyor.
Teksas Üniversitesi’nden kuramsal bilgisayar bilimci Scott Aaronson böyle bir düzende gerçekte bilgi “taşınmıyor” gibi okunabileceğini; bunun yerine denetleyicinin iki dal-kopyasının iç durumlarını değiş tokuş ederek sonucu ürettiğini belirtiyor. Bu yorumda, ortaya çıkan etki daha çok “kimlik/durum değişimi” tartışmasına kapı aralıyor.
“PARALEL EVRENDEN BİLGİ SIZDIRMA” SENARYOSU
Çalışma, kamuoyunda “paralel evrenden bilgi sızdırıp piyasa tahmini yapmak” gibi uç senaryolarla da anılıyor.
Fütürist Alexey Turchin, bu tür olasılıkları “multiverse arbitrage” (çoklu evren ara kazancı) gibi kavramlarla tartışan isimler arasında gösteriliyor.
Ayrıca fizikçi Rainer Plaga’nın daha önce, çok iyi yalıtılmış sistemlerde tek seferlik “geçit durumu” fikirlerini öne sürdüğü hatırlatılıyor.
Buna karşın Violaris, kendi kurgusunda mesaj taşımanın kontrolünün yerel gözlemcilerde olmadığını; süreci yöneten “üst gözlemci”nin ise mesajın içeriğini bilmediği bir düzenin varsayıldığını belirtiyor. Bu da, serbestçe bilgi toplayıp aktarmaya dayalı senaryoları zayıflatıyor.
ŞİMDİLİK TEORİK BİR TARTIŞMADAN İBARET
Araştırmacının işaret ettiği en gerçekçi yaklaşım, insan bilinci yerine, sıkı biçimde kontrol edilen kuantum sistemleri içinde çalışan yapay “gözlemci” modelleriyle sınırlı.
Böyle bir düzenin, ancak ileri düzey kuantum hesaplama altyapılarıyla ve karmaşık gözlemci simülasyonlarıyla yaklaşılan bir hedef olabileceği ifade ediliyor.
Çalışma, paralel evrenler arasında günlük hayatta kullanılabilecek bir iletişim yolu önerdiğini söylemiyor. Ancak çoklu evren yorumunda “dallar tamamen kapalıdır” varsayımına ilişkin tartışmayı, yeni bir düşünce deneyi üzerinden yeniden alevlendirmiş görünüyor.
