İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) araştırmacılarının yürüttüğü çalışma, Türkiye'de sıcak hava dalgalarının son yıllarda belirgin şekilde güçlendiğini ortaya koydu. 1950-2025 döneminin incelendiği araştırmaya göre, özellikle 2023 ve 2025 yazları son 75 yılın en şiddetli sıcak hava dalgalarının yaşandığı dönemler oldu.
75 YILLIK SICAKLIK VERİLERİ İNCELENDİ
İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve iklim bilimci Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından gerçekleştirilen çalışmada, Türkiye'deki sıcak hava dalgalarının uzun dönemli değişimi analiz edildi.
Araştırmada, günlük maksimum sıcaklık verilerine dayanan "Sıcak Hava Dalgası Büyüklük İndeksi (HWMId)" kullanıldı. Bu yöntemle sıcak hava dalgalarının yıllık en yüksek şiddeti ve yıl içerisindeki toplam etkileri hem zamansal hem de bölgesel olarak değerlendirildi.
SICAK HAVA DALGALARININ ŞİDDETİ HIZLA ARTIYOR
Çalışmanın sonuçlarına göre Türkiye genelinde sıcak hava dalgalarının büyüklüğünde güçlü bir yükseliş eğilimi bulunuyor.
1970-1990 döneminde yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları 22-23 derece seviyelerinde ölçülürken, 2000'li yılların başından itibaren hızlanan ısınmayla birlikte bu değerler 24-25 derece seviyelerine çıktı.
2024 yazında ise Türkiye'nin ortalama yaz sıcaklığı 26,1 dereceye ulaşarak rekor seviyeyi gördü.
2010 SONRASI SICAKLIK REJİMİNDE DEĞİŞİM YAŞANDI
Araştırmada, yalnızca ortalama sıcaklıklardaki artışın değil, aşırı sıcak olaylarının şiddetindeki değişimin de dikkat çekici olduğu belirtildi.
1980-2009 dönemi referans alındığında, tek bir sıcak hava dalgası için ortalama HWMId değeri 1,29, yıllık toplam değer ise 1,68 olarak hesaplandı.
2000 yılı öncesinde yıllık toplam sıcak hava dalgası şiddeti büyük ölçüde 1,6 seviyesinin altında kalırken, 2010 sonrasında belirgin bir değişim yaşandı. Bu dönemde sıcak hava dalgalarının toplam şiddeti, geçmiş referans dönemin yaklaşık 3 katına ulaştı.
2023 VE 2025 YAZLARI TARİHİ SEVİYELERE ULAŞTI
Araştırmada, 2023 ve 2025 yazlarının Türkiye açısından olağanüstü sıcaklık olaylarına sahne olduğu belirtildi.
2023 yazında sıcak hava dalgalarının büyüklüğünün yıllık alansal ortalaması, referans döneme göre 7 kattan fazla arttı.
2025 yazında ise bu artış yaklaşık 11 kata ulaştı ve son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarından biri kaydedildi.
REKOR SICAKLIK HER ZAMAN EN ŞİDDETLİ DALGA ANLAMINA GELMİYOR
Çalışmada, ortalama sıcaklık rekorlarının her zaman en güçlü sıcak hava dalgalarıyla aynı döneme denk gelmediğine dikkat çekildi.
2024 yazı, ortalama sıcaklık bakımından rekor kırmasına rağmen sıcak hava dalgası büyüklüğü açısından farklı bir tablo ortaya koydu. Bu dönemde tekil sıcak hava dalgası şiddeti referans döneme göre yaklaşık yüzde 95, yıllık toplam şiddet ise yüzde 150 daha yüksek gerçekleşti.
Bilim insanları, sıcak hava dalgalarının atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi birçok faktörün etkisiyle oluştuğunu belirtti.
GELECEKTE SICAK GÜN SAYILARI ARTACAK
Araştırmada, Türkiye ve Doğu Akdeniz bölgesindeki iklim koşullarında önemli bir değişim yaşandığı vurgulandı.
Bilim insanları, aşırı sıcak olaylarının daha doğru tahmin edilmesi, erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi ve iklim değişikliğine uyum çalışmalarının güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
İSTANBUL VE İZMİR'DE SICAK HAVA DALGASI GÜNLERİ ARTACAK
Bilim insanlarının gelecek iklim senaryolarına yönelik yaptığı başka bir çalışmada da sıcak hava dalgası etkisindeki gün sayısında ciddi artış beklendiği ortaya konuldu.
1976-2005 döneminde İstanbul, Ankara, Antalya, Konya ve İzmir'de yılda ortalama 3-5 gün arasında görülen sıcak hava dalgalarının, kötümser iklim senaryosuna göre 2021-2050 döneminde önemli ölçüde artacağı öngörülüyor.
Bu dönemde sıcak hava dalgası etkisindeki gün sayısının İstanbul, Ankara ve Konya'da yaklaşık 16 güne, Antalya'da 18 güne, İzmir'de ise 23 güne çıkabileceği tahmin ediliyor.
Yüzyılın ikinci yarısında ise sıcak hava dalgası günlerinin İstanbul ve Ankara'da yaklaşık 38, Antalya ve Konya'da 40, İzmir'de ise 53 güne kadar yükselmesi bekleniyor.
