Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütünün (UNESCO) 1966'daki kararıyla 8 Eylül, "Dünya Okuryazarlık Günü" olarak kutlanıyor. Her yıl düzenlenen etkinliklerle okuryazarlığın bireyler ve toplumlar açısından önemi vurgulanırken, küresel ölçekte yaşanan sorunlara ilişkin farkındalık oluşturulması amaçlanıyor.
Bu yıl 60'ıncısı kutlanan Dünya Okuryazarlık Günü, Meksika'da 8-9 Eylül'de "İnsanlar, Gezegen ve Refah için Okuryazarlık" temasıyla ele alınacak.
DÜNYA OKURYAZARLIK GÜNÜ 60. KEZ KUTLANIYOR
Program kapsamında düzenlenecek toplantıda UNESCO'nun "Okuryazarlık için Küresel İttifak Stratejisi" taslağının oluşturulması ve 6 "Uluslararası Okuryazarlık Ödülü"nün sahiplerine takdim edilmesi bekleniyor.
YAKLAŞIK 739 MİLYON KİŞİ TEMEL OKURYAZARLIK DÜZEYİNDE DEĞİL
Temel insan haklarından biri olan okuryazarlık, bireylerin diğer hak ve özgürlüklerden yararlanabilmesinin de önünü açıyor. Bilgi, beceri ve değer birikiminin gelişmesine katkı sağlayan okuryazarlık, kalıcı barış, eşitlik ve ayrımcılıktan uzak toplumların oluşmasında önemli rol oynuyor.
UNESCO verilerine göre 1975'te yüzde 65 olan yetişkin okuryazarlık oranı günümüzde yüzde 88'e yükseldi. Buna rağmen dünya genelinde yaklaşık 739 milyon genç ve yetişkin, halen temel okuryazarlık düzeyine ulaşmış değil.
OKURYAZAR OLMAYAN YETİŞKİNLERİN ÇOĞUNLUĞU İKİ BÖLGEDE
Okuryazar olmayan yetişkinlerin 225 milyonu Sahra Altı Afrika'da, 347 milyonu ise Güney Asya'da bulunuyor. Bu iki bölge, dünyadaki okuryazar olmayan yetişkin nüfusunun yüzde 77'sinden fazlasını barındırıyor.
Okuryazar olmayan yetişkinlerin yüzde 63'ünü kadınlar oluşturuyor. Düşük ve orta gelirli ülkelerde ise her 10 çocuktan 4'ü okuma becerisinde asgari düzeye ulaşamıyor.
YAPAY ZEKA OKURYAZARLIK KAVRAMINI DÖNÜŞTÜRÜYOR
UNESCO'ya göre yapay zeka dahil dijitalleşmeyi hızlandıran teknolojik gelişmeler, okuryazarlık kavramının kapsamını da hızla değiştiriyor. Bu dönüşüm, okuryazarlık politikalarının yanı sıra eğitim sistemleri ve programlarının tasarımını da yeniden şekillendiriyor.
Teknolojik gelişmelerin hız kazanması, güçlü bir okuryazarlık altyapısına duyulan ihtiyacı da artırıyor.
TEKNOLOJİYE ERİŞİM EŞİTSİZLİĞİ RİSK OLUŞTURUYOR
UNESCO, yapay zekanın eğitimdeki mevcut sorunların aşılması, öğretim süreçlerinin geliştirilmesi ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 4 kapsamında ilerlemenin hızlandırılması açısından önemli bir potansiyel taşıdığını belirtiyor.
Bununla birlikte teknolojiye erişimdeki eşitsizliklerin okuryazarlık açığını daha da derinleştirebileceğine dikkat çekiliyor.
DÜNYANIN ÜÇTE BİRİ İNTERNETE ERİŞEMİYOR
UNESCO'nun 2025 tarihli raporunda, yapay zekanın birçok alanı dönüştürdüğü ancak bu dönüşümün "adaletsiz" gerçekleştiği belirtildi.
Raporda, dünya nüfusunun üçte birinin internete erişiminin bulunmadığı, en gelişmiş yapay zeka modellerine ise altyapıya, dil avantajına ve ücretli aboneliklere sahip kişilerin erişebildiği vurgulandı.
UNESCO'DAN ETİK VE ORTAK ÇÖZÜM ÇAĞRISI
UNESCO, yapay zekanın eğitim alanında oluşturduğu mevcut ve gelecekteki dönüşümlerin farklı bakış açılarıyla değerlendirilmesini ve bu alanda etik ve ortak çözümler geliştirilmesini istiyor.
