6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından kırılma dinamiklerine ilişkin yürütülen çalışmalar yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi. ABD merkezli Massachusetts Institute of Technology (MIT) öncülüğünde yürütülen simülasyonlarda, fay hattının her zaman tek bir yönde ilerlemediği belirlendi.
Araştırmaya göre uygun fiziksel koşullar oluştuğunda kırılma yön değiştirerek geriye doğru ikinci bir sarsıntı dalgası üretebiliyor.
BUMERANG ETKİSİ NEDİR?
Bilim insanları bu durumu “bumerang deprem” olarak tanımlıyor. Normalde gerilim artıyor, fay kayıyor ve sürtünme azalıyor. Ancak bazı senaryolarda sürtünme önce azalıyor, ardından geçici olarak artıyor ve tekrar düşüyor.
Bu geçici sürtünme artışı, ana kırılma cephesinin arkasındaki kaymayı durduruyor ve geriye doğru ikinci bir kırılma için zemin hazırlıyor.
MIT Yer, Atmosfer ve Gezegen Bilimleri Bölümü yüksek lisans öğrencisi Yudong Sun, bu tür depremlerin şimdiye kadar sismik verilerde tespit edilmemiş olabileceğini belirtti. Sun, bu davranışın düşünüldüğünden daha yaygın olabileceğine dikkat çekti.
TÜRKİYE-SURİYE DEPREMİ VE TOHOKU İNCELENDİ
Çalışmada 2023’te Türkiye-Suriye hattında meydana gelen 7,8 büyüklüğündeki deprem ile 2011 Japonya Tohoku depremine ilişkin kırılma davranışları da analiz edildi.
Daha önce 2016 yılında Atlantik’te yön değiştirerek ilerleyen bir deprem kaydedilmişti. MIT ekibi, benzer bir kırılma davranışının Türkiye’de de yaşanmış olabileceği ihtimali üzerinde duruyor.
HASAR NEDEN ARTIYOR?
Araştırmanın ortak yazarı, MIT’de jeofizik profesörü Camilla Cattania, kırılma yönünün hasarın şiddetini doğrudan etkilediğini vurguladı.
Kırılmanın ilerlediği yönde yer hareketinin daha güçlü hissedildiğini belirten Cattania, bu durumun binalarda daha fazla sallanma ve daha ağır hasara yol açabileceğini ifade etti.
Uzmanlara göre en kritik soru şu: “Bumerang” depremler doğada ne sıklıkta meydana geliyor?
DÜZ FAYLAR DA RİSK ALTINDA
Çalışma, yalnızca karmaşık fay sistemlerinin değil, düz ve olgun fay hatlarının da bu tür yön değiştiren kırılmalar üretebileceğini ortaya koydu.
Bu bulgu, aktif fay hatlarına sahip Türkiye gibi ülkelerde kırılma dinamiklerinin daha detaylı incelenmesi gerektiğini gösteriyor.
