Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in 11 yıl sonra ABD'ye gerçekleştirdiği ziyaret, iki liderin son 6 ayda ikinci görüşmesine sahne oldu. Ziyaret, Çin ile ABD arasında ticaret, yapay zeka ve stratejik rekabet başta olmak üzere çeşitli alanlarda gerilimin sürdüğü döneme denk geldi.
Şi, ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesinde iki ülke arasındaki çatışma riskine ilişkin kullanılan "Tukidides Tuzağı" kavramını yeniden gündeme getirirken, iki ülkenin işbirliğinden kazanabileceğini ve cepheleşmeden kaybedeceğini söyledi.
TUKİDİDES TUZAĞI NEDİR?
Yükselen bir gücün yerleşik bir gücün konumunu tehdit ettiği durumlarda çatışma ihtimalini ifade eden "Tukidides Tuzağı", Sparta ve Atina kent devletleri arasındaki tarihi güç mücadelesine gönderme yapıyor.
Kavram, Antik Yunan tarihçisi Tukidides'in, dönemin hegemon gücü Sparta'nın giderek güçlenen Atina'yı tehdit olarak algıladığı ve bu rekabetin Peloponez Savaşı'na yol açtığı yönündeki tarihsel anlatısına dayanıyor.
MÖ 431-404 yıllarında yaşanan Peloponez Savaşı, Atina'nın yenilgisiyle sonuçlandı. 27 yıl süren savaş, Sparta açısından da önemli kayıplara yol açtı.
ALLİSON KAVRAMI ULUSLARARASI İLİŞKİLERDE POPÜLERLEŞTİRDİ
Harvard Üniversitesinden ABD'li siyaset bilimci Graham Allison'ın Mayıs 2017'de yayımladığı "Destined for War: Can America and China Escape Thucydides's Trap?" adlı kitabı, "Tukidides Tuzağı" kavramının uluslararası ilişkiler literatüründe yaygınlaşmasında etkili oldu.
Allison, yükselen bir gücün mevcut egemen gücün konumunu tehdit etmesiyle ortaya çıkan yapısal gerilime dikkat çekti. Allison'ın analizine göre son 500 yılda bu modele uyan 16 güç mücadelesinin 12'si savaşla sonuçlandı.
Allison, ABD ile Çin arasında savaşın kaçınılmaz olmadığını ancak mümkün olduğunu değerlendirdi.
Şİ, KAVRAMA DAHA ÖNCE DE DİKKAT ÇEKMİŞTİ
Şi, önceki ABD başkanları Barack Obama ve Joe Biden dönemlerinde yaptığı görüşmelerde de "Tukidides Tuzağı" kavramına atıfta bulunmuştu.
Şi, 2015'teki ABD ziyaretinde dünyada "Tukidides Tuzağı" diye bir şey bulunmadığını belirterek, büyük güçlerin stratejik yanlış hesaplamalar yapmaları halinde kendileri için böyle bir tuzak oluşturabilecekleri uyarısında bulunmuştu.
Şi, 2024'te Biden ile Peru'da yaptığı görüşmede de "Tukidides Tuzağı"nın tarihsel bir kaçınılmazlık olmadığını ifade etmişti.
Mayıs ayındaki Trump-Şi görüşmesinde de kavrama değinen Şi, iki ülkenin bu tuzağı aşıp aşamayacağını gündeme getirmişti.
Şİ: "REKABET SAĞLIKLI OLMALI"
Şi, Trump ile 24 Eylül'de Beyaz Saray'da yaptığı görüşmede de "Tukidides Tuzağı"na atıfta bulundu.
Çin ve ABD'nin işbirliğinden kazanacağını, cepheleşmeden ise kaybedeceğini belirten Şi, rekabetin tamamen ortadan kaldırılmasının gerekmediğini ancak sağlıklı ve belirli sınırlar içinde tutulması gerektiğini söyledi.
Şi ayrıca iki ülkenin orduları arasında düzenli diyaloğun sürdürülmesi, kriz iletişimi ve önleme mekanizmalarının geliştirilmesi gerektiğini belirterek, bu yolla "Tukidides Tuzağı"nın aşılabileceğini ifade etti.
ÇİN'İN KAVRAMI KULLANMASININ NEDENİ TARTIŞILIYOR
Kavramın Şi tarafından tekrar tekrar gündeme getirilmesi, Çin'in ABD ile rekabetini çatışmaya dönüştürmeden yönetme mesajı olarak yorumlanıyor.
Bonn Uluslararası Çatışma Araştırmaları Merkezinden Ryan Swan, Şi'nin kavrama atıf yapmasını, Pekin'in kendisini ABD ile barış içinde bir arada yaşayabilecek "sorumlu büyük güç" olarak gösterme yönündeki diplomatik çabasının parçası olarak değerlendirdi.
Swan, Çin'in "Tukidides Tuzağı"nı kaçınılmaz bir sonuçtan ziyade önlenebilecek bir tehdit olarak gördüğünü belirtti.
National Review'de yayımlanan bir analizde ise Şi'nin kavramın öne çıkan savunucularından biri olduğu değerlendirilirken, Çin'in bu söylemi diplomatik ve uluslararası alandaki etkisini artırmak amacıyla kullandığı yorumu yapıldı.
