İran’ın dini lideri Ali Hamaney, kırk yılı aşkın süredir İslam Cumhuriyeti’nin siyasi ve ideolojik direği olarak öne çıkıyor. 1989’dan bu yana ülkenin en yüksek dini makamında bulunan Hamaney, hem iç politikada hem de uluslararası arenada etkili bir figür.
HAYATI VE EĞİTİMİ
17 Temmuz 1939’da Meşhed’de doğan Seyyid Ali Hüseyni Hamaney, dini bir ailede büyüdü. Babası bir din alimi olan Hamaney, genç yaşta İslam hukuku (fıkıh) ve teoloji eğitimi almak için Meşhed ve Kum’daki medreselerde eğitim aldı. En önemli hocası, 1979 İslam Devrimi’nin lideri Ruhullah Humeyni oldu.
DEVRİM ÖNCESİ SİYASİ AKTİVİZM
1960’lardan itibaren Hamaney, Şah Muhammed Rıza Pehlevi’ye karşı Humeyni önderliğindeki muhalefet hareketine katıldı. Dini vaazlarında rejimi eleştirdi ve bu nedenle birkaç kez tutuklandı, sürgüne gönderildi.
İSLAM DEVRİMİ SONRASI GÖREVLERİ
1979 İslam Devrimi’nin zaferinden sonra Hamaney, Humeyni’nin yakın çevresinde yer aldı ve yeni kurulan rejimde önemli görevler üstlendi. 1989’dan itibaren ise Velayet-i Fakih makamında ülkenin en üst dini ve siyasi otoritesi olarak görev yapıyor.
ULUSAL VE ULUSLARARASI ETKİSİ
Hamaney, İran’ın iç politikasında kilit kararları yönlendirirken, bölgesel ve küresel siyasette de ülkenin en etkili figürü olarak kabul ediliyor. İsrail ve ABD’nin ardı ardına saldırıları sonrası ise siyasi yalnızlık riskiyle karşı karşıya.
CUMHURBAŞLANLIĞI DÖNEMİ...
Hamaney, 1981’de İran’ın dördüncü cumhurbaşkanı seçildi. İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında ülkeyi yönetti ve Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler kurdu. Aynı dönemde, 1981’de bir suikast girişiminden sağ kurtuldu.
Ayetullah Humeyni’nin 1989’daki vefatından sonra, Uzmanlar Meclisi tarafından dini lider (Velayet-i Fakih) seçildi.
O dönemde “Ayetullah” unvanına sahip olmaması tartışma yaratsa da, Hamaney kısa sürede bu unvanı aldı ve liderlik pozisyonunu sağlamlaştırdı.
ROLÜ VE GÜCÜ
Dini lider olarak Hamaney, İran’ın anayasal sisteminde en yüksek otoriteye sahip. Görevleri arasında:
Silahlı kuvvetlerin başkomutanlığı,
Yargı, yasama ve yürütme üzerindeki denetim,
Dış politika ve nükleer program gibi stratejik konularda son söz hakkı.
Hamaney, muhafazakâr bir çizgide hareket ederek devrimin ideallerini koruma hedefini sürdürüyor. Ancak reformist hareketler ve genç nüfusun değişim talepleri, onun liderliği altında sıkça tartışılıyor.
2025 itibarıyla 85 yaşındaki Hamaney, sağlık sorunlarına rağmen liderliğini sürdürüyor. İran’ın bölgesel politikaları, özellikle Ortadoğu’daki vekil güçler (Hizbullah, Husiler) ve nükleer anlaşma görüşmeleri, Hamaney’in direktifleriyle şekilleniyor.
Kaynak: İran’ın dini lideri Ali Hamaney kimdir?
